اخبار
1
1396/9/13 دوشنبه خاک و منابع آلودگی خاک

خاک يکي از منابع مهم و ارزشمند طبيعت است. بدون داشتن خاک سالم حيات و زندگي روي زمين امکانپذير نخواهد بود. 95% غذاي انسان از زمين حاصل ميشود. برنامه ريزي براي داشتن خاکي سالم و توليد کننده لازمه بقاي انسان است. ورود مواد،ارگانيسمهاي زيستي يا انرژي به درون خاک سبب تغييرکيفيت خاک ميشود.همين مسئله باعث ميشود که خاک ازحالت طبيعي خود خارج شود.

خاک از دو بخش تشکيل شده است. يکي بخش زنده خاک و ديگري بخش مرده خاک ميباشد. بخش مرده خاک شامل سنگهاي هوازده و مواد معدني حاصل از پوسيدگي گياهان و جانوران ميباشد (که مواد آلي يا هوموس ناميده ميشود) و هوا و آب نيز در اين بخش قرار ميگيرند. اما خاک زنده، خاکي است که داراي جانوران کوچک همچون حشرات و کرمها است و در آن گياهان، قارچها، باکتريها و ساير ميکروبها قرار دارند. نمونه بارز خاک 50% مواد معدني و آلي و 50% هوا و آب دارد که فضاهاي خالي موجود در خاک را پر ميکند و ارگانيسمهاي زنده خاک را نگه ميدارد.

خاک ها به عنوان پالاينده هاي طبيعت محسوب مي شوند . علاوه بر اينکه تأمين کننده مواد غذايي هستند ، خاصيت تصفيه کنندگي نيز دارد . اين خاصيت خاک در اثر خواص فيزيکي آنها ( عمل نفوذ آب از منافذ ) ، خواص شيميايي آنها ( جذب سطحي و تبخير ) و خواص زيستي آنها ( تجزيه و فساد مواد آلي ( حاصل مي گردد .

 

آلودگی خاک خطرناک‌تر از آلودگی هوا

بر اثر فعاليتهاي مختلف انساني، خاک دچار آلودگي ميشود.

خطر آلودگی خاک کمتر از خطر آلودگی هوا نیست اما از آنجایی که این آلودگی ملموس نیست کمتر به آن توجه می‌شود. » آلودگی خاک اما تنها پایتخت را تهدید نمی‌کند بلکه بسیاری از شهرهای ما اینک در معرض این خطر قرار دارند.      هرگونه تغییر در ویژگی اجزای تشکیل دهنده خاک به‌طوری که استفاده از خاک ناممکن شود، آلودگی خاک نامیده می‌شود. آلودگی خاک باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و کاهش رشد و نمو گیاهان و در نهایت منجربه فرسایش خاک و بیابان‌زایی می‌شود.

منابع آلودگی خاک

امروزه از میان منابع آلاینده موارد زیر مهم‌ترین عوامل آلودگی بیوسفر محسوب می‌شوند:

-  تخلیه فاضلاب صنعتی

-فعالیتهای معادن (آلودگی صنعتی

- مصرف سوخت‌های فسیلی (آلودگی‌های نفتی)

- کودها و سموم کشاورزی

- مکانهای دفن زباله

-واژگونی تانکرهای حاوی مواد و سوخت

که در ادامه، اشاره‌ای مختصر به این آلاینده‌ها می‌شود.

۱. در حال حاضر به‌دلیل تولید بیش از حد زباله ، جمع آوری  غلط و بازیافت ناقص زباله‌های خانگی، صنعتی، بیمارستانی، پساب‌های صنعتی، فاضلاب  شهری  و  نخاله‌های  ساختمانی و انباشت زباله در حاشیه شهرها با آلودگی شدید خاک و منابع آب روبه‌روهستیم.

۲. وسایط نقلیه موتوری از یکسو  با  تولید منواکسیدکربن هوا را آلوده می‌کنند و ازسوی دیگر روغن، براده‌های لاستیک و لنت‌های ترمز آنها که حاوی آزبست  است ، منابع  خاک و محیط ‌‌‌زیست را نابود می‌کنند.

۳ .یکی از مشکلات فاضلاب‌ها و پسماندهای  صنعتی  که  وارد  خاک  می‌شود فلزات سنگین است.  فلزات  سنگین هم چون  سرب ، کادمیوم ، سلنیوم و...  که در کلوئیدهای  خاک  ذخیره می‌شوند، بسیار خطرناک  هستند و با ورود به چرخه  غذایی  زیان‌های  جبران‌ ناپذیری را به جای می‌گذارند.

۴ .یکی دیگر از موارد آلودگی خاک که می‌توان  نام  برد باران‌های  اسیدی  است  که  در اثر آلودگی  و دود  کارخانه‌ها  در شهر‌های  صنعتی و  پرجمعیت  دیده  می‌شود. باران اسیدی در آلودگی‌های خاک بدترین نوع آلودگی محسوب  می‌شود ؛ چرا که  در وهله اول  باعث  از بین رفتن پوشش‌های جنگلی و در وهله دوم باعث آلودگی منابع آب در حد وسیع می‌شود.

5. آلودگی حاصل از فعالیت‌های کشاورزی

۶. آلودگی‌های نفتی.

۷. آلودگی‌های صنعتی که از کارخانه‌ها و معادن حاصل می‌شود

آلودگی صنعتی:

در اکثر شهرها شاهدیم که فاضلاب   کارخانه‌ها  به  رودخانه‌ها  ریخته  می ‌شود که این مسئله علاوه برآلودگی آب‌های سطحی وآلودگی خاک به آلوده شدن منابع زیرزمینی نیزمنجر میشود.

دود و آلاینده‌هایی که به‌صورت گاز و بخارات سمی  از  دودکش‌های  عظیم  کارخانه‌ها بیرون می‌آید، علاوه بر آلودگی‌های هوای شهرها و ایجاد مشکلات تنفسی برای انسان‌ها باعث تشکیل باران اسیدی می‌شود.  

مقاومت و پایداری عناصر سنگین تخلیه شده درخاک در اثر فعالیتهای صنعتی و....نسبت به سایرآلاینده‌ها بسیارطولانی بوده و آلودگی خاک توسط فلزات سنگین تقریبا  دائمی  است. فلزات  سنگین  شامل  سرب ، کادمیوم، نقره و

جیوه هستند که اثرات زیانبار آنها بر موجودات  زنده  ثابت  شده  است و بارها موجب حوادث زیست محیطی شده‌اند. بعضی از این اثرات     شامل    اختلال فعالیت‌های بیولوژیک خاک، اثرات سمی  بر گیاهان  و اثرات زیانبار بر انسان در اثر ورود مواد به زنجیره غذایی.

زباله ها:

زباله یکی از مهم‌ترین منابع آلوده‌سازی‌ خاک‌ها  محسوب  می‌شود.  زباله‌ها  و شیرابه آنها می‌توانند به داخل زمین نفوذ کنند و منابع آبی را نیز آلوده کنند. این در حالی  است  که  همه  کشورهای  پیشرفته زباله‌ها را  طلای  کثیف  می‌نامند  و با  بازیافت    به زباله‌ها  ارزش  افزوده می‌دهند. یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین زباله‌های  شهری ، زباله‌های  بیمارستانی  است که بخشی از بافت بدن یک  بیمار، سوزن‌های  آلوده  به  بیماری‌های خطرناک ، تیغ‌های  جراحی بیماران حاوی بیماری ایدز و... قسمتی از زباله‌هایی است  که  از بیمارستان، همراه  با  صدها هزار تن زباله معمولی  جمع آوری می‌شود. دفن  زباله‌های  بیمارستانی  آب‌های زیرزمینی را آلوده می‌کند.

اثرشوینده ها در خاک:

وجود  شوینده‌ها  در فاضلاب  نفوذپذیری  خاک  را افزایش  داده و میکروارگانیسم‌ها  و  حتی مولکول‌هایی که به‌طورمعمول نمی‌توانند از صافی‌های خاک  عبور کنند  در حضور شوینده‌ها قادر خواهند بود از خلل و فرج لایه‌های متوالی  و مختلف  خاک  عبور کنند و موجب  آلودگی میکروبی آب‌هایی شوند که در فاصله زیاد نسبت به سطح زمین قرار دارند.

 

آلودگی کشاورزی:

استفاده بیش از حد سموم و کودهای کشاورزی، آنتی‌بیوتیک‌ها و هورمون‌ها  در دام و آبیاری مزارع با  فاضلاب‌های  آلوده  از عوامل  کشاورزی  مؤثر در آلودگی  خاک  است. سرطان، بیماری‌های عصبی و تنفسی و پوستی از اثرات درازمدت آفت کش‌ها بر انسان است.

آفت‌کش‌ها از راه‌های مختلفی وارد خاک می‌شوند که عبارتند از: ‌از طریق کاربرد مستقیم آنها در خاک؛ از طریق سمپاشی و برگشت مستقیم ذرات سموم معلق در هوا به زمین؛ ‌سموم جذب شده در سطح ذرات خاک  معلق  در هوا  و نشست  آنها  بر زمین  و بقایای  نباتی که به خاک اضافه می‌شوند و سموم جذب شده به وسیله موجودات زنده خاک (غیرذره‌بینی) است.کودهای شیمیایی خواص خاک  را  تغییر می‌دهند  یعنی نفوذپذیری  خاک  را  نسبت به  هوا  و آب کم می‌کنند و اصطلاحاً خاک‌ها را سخت می‌کنند.

سموم شیمیایی نیز در خاک آلودگی ایجاد می‌کنند. تعدادی از آفات  به‌ ویژه  حشرات  در مقابل سموم مصرفی مقاوم می‌شوند که ناچار هستیم یا تعداد سمپاشی را افزایش دهیم یا غلظت سموم را بالا ببریم. این سموم به راحتی تجزیه نمی‌شوند و برای سالیان دراز در خاک باقی می‌مانند.

آلودگی نفتی:

مدت‌هاست که مواد نفتی و مشتقات آن در اثر حمل‌ونقل یا  ذخیره‌سازی‌  موجب  آلودگی  خاک می‌شود. آلودگی های نفتی یک پیامد اجتناب ناپذیر از افزایش سریع جمعیت  و  فرایند  صنعتی شدن است که به‌دنبال آن آلودگی خاک توسط مواد هیدروکربنه نفتی به شکل  وسیع در اطراف تاسیسات اکتشاف و پالایش و به شکل موضعی در مسیرهای انتقال این مواد قابل مشاهده است. علاوه بر انتشار مستقیم این آلاینده‌ها، غبارات  حاصل  از سوخت  گازهای  همراه  نفت ، طی سالیان متمادی توانسته مواد سمی و مضری به خاک‌های منطقه اضافه کند هرچقدر مواد  نفتی به عمق بیشتری از خاک نفوذ کند، رفع آلودگی آن  مشکل‌تر و هزینه  آن  چندین  برابر خواهد بود

 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید
نظر
بيشتر