كوچك يا بزرگ كردن بخش :.مقالات
شنبه 13 ارديبهشت 1393 وضعیت اکولوژیکی حیات وحش استان مرکزی «قسمت سوم»
 تیره سگ سانان                                                           Canidae
این گوشتخواران کاملا خشک زی بوده و در شرایط مختلف زندگی می کنند . بیشتر آنها گودی ها و حفره ها را برای استراحت اختصاص می دهند و تعدادی در روی زمین برای خود لانه می سازند . بطور کلی اعضای این خانواده شبیه سگ هستند .
پوزه های دراز و باریک ، گوشهای سیخ و مثلثی شکل ، دم پر مو و دست و پایی بلند دارند و پنجه رو هستند .
گونه های موجود در ایران 5 انگشت در دست و 4 انگشت در پا دارند . ناخن های کلفت و قوی آنها جمع نمی شوند به طوری که در رد آنها آثار ناخن مشاهده می شود . حس بویایی بسیار قوی ، شنوایی و بینایی قوی نیز دارند .
نرها قلمرو خود را بوسیله ادرار مشخص می کنند .
در مقایسه با غالب گوشتخواران دونده های خوبی هستند . سگ سانان حیوانات بسیار مفیدی هستند ، آنها با تعقیب و شکار حیوانات مریض و علیل ، سلامتی بقیه را تضمین و با کنترل جمعیت علفخواران از تخریب مراتع جلوگیری می کنند .
1- روباه شنی                                                        VoLpes ruppelli
الف – مشخصات
جثه کوچکتر از روباه معمولی ولی گوشها نسبتا بزرگتر است . رنگ پشت گوشها بر خلاف روباه معمولی سیاه نیست و غالبا به رنگ پشت بدن و معمولا زرد متمایل به نارنجی است . در دو طرف صورت ، دو نوار قهوه ای متمایل به سیاه مشاهده می شود که از طرف چشمها به گوشه دهان امتداد یافته اند . رنگ موهای دم زرد متمایل به قهوه ای و انتهای آن سفید است . در بین پنجه های پاو دست موهای بلندی وجود دارد که مانع فرو رفتن حیوان در شن می گردد .
طول سر و تنه 40 تا 50 سانتی متر ، دم 25 تا 35 سانتی متر ، ارتفاع 25 تا 33 سانتی متر ، وزن 2تا 5/4 کیلوگرم
 
ب – عادت و رفتار 
غذای این روباه از مواد حیوانی نظیر سوسک ، جوندگان کوچک ، خزندگان ، لاشه حیوانات ، و مواد گیاهی نظیر برگ ، دانه های آبدار ، و صیفی جاث می باشد.طول عمر 5 تا 6 سال است .
ج – زیستگاه
مخصوص مناطق کویری و در مناطق بیابانی و استپی نیز زیست می کند .
د- پراکنش دراستان مرکزی
در مناطق خشک و کویری استان پراکندگی دارد . در جنوب شرقی استان یعنی منطقه حفاظت شده موته و همچنین در شمال شهر اراک یعنی دشت کویر میقان و فراهان دیده می شود .
هـ - اهمیتهای اکولوژیکی
شاید بتوان گفت بزرگترین عامل تهدید این روباه تخریب و محدود شدن زیستگاه آن باشد . به طور کلی روباه ها از جمله روباه شنی در کنترل جمعیت جوندگان مضر کشاورزی نقش بسزایی دارند و از این طریق در میزان بازدهی محصولات کشاورزی موثر می باشد .
2-روباه معمولی                                                                     Vulpes vulpes
 الف – مشخصات
تشخیص این حیوان به علت داشتن دم بلند و پشمالو با نوک سفید ، پوزه باریک ، گوشهای بزرگ و سیخ که پشت آنها سیاه یا قهوه ای است به آسانی میسر می باشد . طول سر و تنه 50 تا 77 سانتی متر ، دم 32 تا 48 سانتی متر ، ارتفاع 25 تا 40 سانتی متر ، وزن 4 تا 10 کیلوگرم
ب – عادات و رفتار
حیوانی تک زی است ، فقط در زمان جفت گیری و نگهداری از بچه ها زندگی مشترک دارد . غالبا در لانه حیواناتی نظیر رودک و خرگوش ساکن می شود یا از سوراخ های طبیعی استفاده می کند . معمولا دو لانه دارد و در مواقع احساس خطر بچه ها را از لانه ای به لانه دیگر منتقل می سازد . لانه ها معمولا علاوه بر راه اصلی چندین راه خروجی اضطراری دارند .
در مورد رژیم غذایی معمولا از پستانداران کوچک نظیر موش و خرگوش ، پرندگان و جوجه آنها ، حشرات ، و سایر بی مهرگان تغذیه می کند . از غذای گیاهی نیز به عنوان مکمل استفاده می کند .جفت گیری معمولا در فصل زمستان صورت می گیرد. پس از جفت گیری ، نر و ماده مشترکا شروع به تدارک محل زایمان می نمایند . ماده پس از 50 تا 56 روز تعداد 4 تا 8 بچه می زاید . در روز های اول زایمان ، ماده از لانه خارج نمی شود و نر برای او غذا می آورد . بچه ها تا 4 ماهگی وابسته به والدین هستند . در 10 ماهگی می توانند تولید مثل کنند .
ج- زیستگاه
در اکثر زیستگاهها و حتی داخل شهر ها مشاهده می شود . زیستگاه خاص آن جلگه ها و بوته زار های مرکزی ایران است و از مناطق بسیار خشک بیابانی و جنگل های انبوه دوری می کند .
د- پراکنش جهان و ایران
در اکثر مناطق کشور از ارتفاعات سرد سیر آذربایجان تا جزیره قشم زندگی می کند . در جهان در آسیا ، اروپا و آمریکا قرار دارد .
هـ - پراکنش استان
در سر تا سر استان دیده می شود .
و- اهمیتهای اکولوژیکی
روباه با اینکه ممکن است به محصولات کشاورزی صدمه بزند ولی با از بین بردن حشرات و جوندگان مضر ، کشاورزان و محصولات کشاورزی را از خطر نابودی حفظ می کند ، و از این نظر برای کشاورزی اهمیت خاص دارد ، گر چه اکثر کشاورزان به این موضوع توجه ندارند و در صدد مبارزه با این حیوان بر می آیند .
 پوست روباه بسیار با ارزش است که بزرگترین عامل تهدید برای او محسوب می شود .
                             علیرضا فیروزی«کارشناس ارشد زیستگاهها وتنوع زیستی»
بيشتر