كوچك يا بزرگ كردن بخش :.مقالات
دوشنبه 26 خرداد 1393 وضعیت اکولوژیکی حیات وحش استان مرکزی «قسمت ششم»
- تیره راسوها                                                                                              Mustelidae
 
گوشتخوارانی هستند با اندازه کوچک و متوسط و بدنی نسبتا باریک و کشیده ، دست و پا هر کدام 5 انگشت و چنگال ها قابل جمع شدن نیستند . طرز قرار گرفتن پا ها روی زمین کف رو یا نیمه کف رو هستند این حیوانات از نظر طرز زندگی و نوع زیستگاه تفاوت زیادی با هم دارند . اغلب آنها بصورت انفرادی زندگی می کنند .بسیار پر تحرک و چابک هستند . اغللب افراد این خانواده یک جفت غده تولید بو در ناحیه مخرج دارند که بوی تندی تولید می کند اینها با شرایط مختلف زیستی عادت داشته و به طور کلی خشک زی و نیمه آبزی و کاملا آبزی هستند . این خانواده در ایران 8 گونه دارد .
  
 
1-رودک ( گورکن )                                                               Meles    meles
 
 
الف مشخصات
گور کن پستانداری است با جثه ای شبیه به یک سگ کوچک ، دست و پا کوتاه ، ناخن های بسیار بلند ، دم کوتاه و کلفت ، صورت بلند و پوزه باریک و گوشهای کوچک ، رنگ پشت به رنگ خاکستری و زیر شکم و پاها سیاه است . در روی سر نوارهای پهن سیاه و سفیدی دارند که از گوشها تا روی چشم و بالای پوست ، امتداد دارند .
 حیوانی کف رو است . طول سر و تنه 60 تا 85 سانتی متر ، دم 15 تا 30 سانتی متر ، ارتفاع 30 سانتی متر ، وزن حدود 2 کیلوگرم می باشد .
ب- عادات و رفتار
گورکن ها شب فعالیت داشته ولی ممکن است در روز برای آفتاب گرفتن یا شکار از لانه خارج شوند . غالبا بصورت جفت یا اجتماعی زندگی می کنند .
لانه بسیار جالب و وسیعی در زیر زمین حفر می کند و بسیار طولانی و پر پیچ و خم می باشد و از چند دالان تشکیل شده است و دارای سوراخهای تهویه نیز می باشد . کف لانه با برگ و خزه مفروش است .
رودک حیوان پر جراتی است و در مقابل حیوانات بزرگتر از خود به خوبی دفاع می کند . رودک ها معمولا آهسته راه می روند ولی به هنگام خطر می دوند و چنانچه مورد حمله قرار بگیرند می توانند با دندانها و پنجه های قوی از خود دفاع کنند .
 از مواد گیاهی نظیر میوه ، دانه ، ریشه ، قارچ و مواد حیوانی از قبیل کرم خاکی ، حشرات ، مارمولک ، قورباغه ، جوجه پرندگان ، پستانداران کوچک و لاشه حیوانات تغذیه می کند .
احتمالا در اواسط تابستان جفت گیری می کند و معمولا 3 تا 5 بچه می زایند . نر و ماده تا آخر عمر با هم زندگی می کنند . طول عمر رودک حدود 15 سال است .
ج- زیستگاه
گورکن در شرایط مختلف زیست می کند . مانند در ه های تنگ ، جلگه ها ، بیشه زارها ، زمینهای نیمه بیابانی و استپی وگاهی در کوهستانها زندگی می کنند ، بیشتر زمینهایی را ترجیح می دهند که برای کندن مناسب باشد . از زیستگاهها ی عمده آن در ایران دشتهای شمال غربی می باشد .
د- پراکنش جهان و ایران
از مناطق شمال غربی خراسان تا مازندران ، تهران ، آذربایجان ، کردستان ، لرستان و فارس پراکنده اند .
پراکندگی جهانی آن شمال اروپا ، آفریقا و آسیا می باشد .
ه پراکنش استان
رودک در تما نقاط استان دیده شده است و بیشتر در مناطقی که زمین مناسب برای حفر کردن و لانه سازی داشته باشد ، زیست می کند به گفته محیط بانان و کارشناسان معمولا در اطراف دامداری ها و مرغداریها و همچنین منطقه حفاظت شده موته(در داخل مرز استان مرکزی) به تعداد زیادی دیده می شود .
و- اهمیتهای اکولوژیکی
رودکها در کنترل جوندگان و حشرات و ایجاد تعادل اکولوژیک نقش مهمی را بر عهده دارند . رودکها به دلیل شب گرد بودن و نداشتن دشمن طبیعی در حال حاضر خطر جدی نسل آنها را تهدید نمی کند . منتهی شکار شکار چیان و روند تخریب زیستگاهها همچنین در آینده می تواند آنها را به مخاطره بیندازد . به طور کلی می توان آنها را جزء گونه های آسیب پذیر بحساب آورد ، که این مسئله حمایت بیشتری را در جهت حفاظت از آن و زیستگاه آن ایجاب می نماید . همچنین از آنجا که در تمامی سطح استان پراکندگی دارد . بنابراین از این نظر یک گونه حائز اهمیت استان بحساب می آید که باید توجه مسئولین مربوطه به آن معطوف گردد .
 
2- زرده بر                                                                           Vormela peregusna
الف مشخصات
گوشتخواری است با جثه کوچک ، پوزه کوتاه ، گوش نسبتا بلند با انتهای سفید رنگ ، بدن باریک و کشیده و پاهای کوتاه دارد . دم بلند و پشمالو که در انتها تیره می باشد. رنگ بدن قهواه ای است و لکه های پهن زرد رنگی در نواحی سر ، پشت و دم دارد . اطراف چشم نوار قهوه ای رنگی دیده می شود .
 طول سر و تنه 30 تا 38 سانتی متر ، دم 15 تا 20 سانتی متر ، پا 5/3 تا 5/4 سانتی متر می باشد .
ب عادات و رفتار
زرده بر بیشتر شبها فعال است و غالبا بصورت انفرادی زندگی می کند . در لانه متروکه سایر جانوران ساکن می شود و یا خود لانه زیر زمینی حفر می کند .
حیوانی فعال است . اغلب روی پاها می ایستد ، از درختان و صخره ها بخوبی بالا می رود . در موقع احساس ترس خر خر کرده ، موهای بدن را سیخ و دمش را بلند می کند و بوی نامطبوعی توسط غددی که دراطراف مخرج قرار دارد تولید            می کند . معمولا از جوندگان ، خرگوش ، پرندگان و خزندگان تغذیه می کند . زرده بر شکارچی متجاوزی است و حتی جوندگان بزرگ را شکار می کند و براحتی از صخره ها و درخت بالا می رود .
احتمالا در فصل زمستان جفت گیری می کند و 4 تا 8 بچه می زاید .
ج- زیستگاه
 مخصوص جلگه ها ، تپه ها و کوهپایه ها ی صخره ایی است و اغلب در اراضی باز مشاهده می شود و از نواحی کوهستانی پرهیز می کند .
 دشتهای شمال غربی ایران زیستگاه خاص این حیوان می باشد .
د- پراکنش جهان و ایران
از سیستان تا شمال خراسان ، گرگان ، ورامین اراک ، چهار محال ، آذربایجان ، کردستان و در جهان در اروپا و آسیا
هـ - پراکنش استان
در اطراف شهر اراک بخصوص دشت شمالی شهر اراک(کویر میقان) ، آشتیان ، فراهان و اطراف کمیجان دیده شده است .
و- اهمیتهای اکولوژیکی
زرده بر در از بین بردن حیوانات پیر و مریض و کنترل جوندگان مضر کشاورزی و ایجاد تعادل اکولوژیک نقش مهمی را ایفاء می کنند .
خوشبختانه در سطح استان مرکزی زرده بر از جمعیت قابل ملاحظه ای برخوردار می باشد . با توجه به سطح پراکندگی زرده بر در جهان که تنها دردو نقطه یعنی آسیا و اروپا وجود دارد متوجه می شویم که این گونه ناد ربسیار ارزشمند بوده و قابل توجه می باشد . می توان اینطور استنباط کرد که زرده بر هم جزء گونه های ناد ربحساب می آید چرا که تنها در اروپا و نقاطی از آسیا وجود دارد و هم جزء گونه های آسیب پذیر می باشد که نیازمند حفاظت شدید در این مناطق است .
 
                                                        علیرضا فیروزی«کارشناس ارشد زیستگاهها وتنوع زیستی»
 
بيشتر