.
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
محیط زیست در آیینه رسانه
  • کد خبر: 211f321
  • نمره رد پای اکولوژیک اراک رضایت بخش نیست***مژگان حیدری
  • 1398/3/18 شنبه2019-06-08T09:05:23+04:30.
  • ایرنا مرکزی - توسعه مفهومی است که به شکل کلان رشد و تسهیل نیازها، باروری توانمندی ها در چرخه زیستی سالم و سازنده و کیفیت بالای زیستی را در برمی گیرد و هر کانون جمعیتی بسته به ظرفیتی های طبیعی و انسانی باید الگوی توسعه ای خود را به گونه ای ترسیم کند که به حداکثر مطلوب اهداف توسعه پایدار دست یابد.

    کلانشهر اراک با سبقه ۲۰۰ سال، به دلیل نداشتن نقشه راه زیستی مؤثر در توسعه پایدار از ظرفیت‌های پایه خود عبور کرده و به پیری رسیده است به طوری که در سال‌های اخیر اخبار متعددی از تهدیدهای زیستی آن شنیده می‌شود و آنچه که اهداف توسعه پایدار تعریف شده در مسیر راه قربانی برخی غفلت‌ها و کم توجهی به ساختار برنامه‌ای شده است.

    استراتژی توسعه پایدار در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی باید مکمل یکدیگر باشد چرا که ساختار توسعه برای آسایش و پیشرفت جامعه انسانی است و با اقدامات شتاب زده حتی اگر با منافع اقتصادی همراه باشد جز آسیب‌های ماندگار و غیرقابل جبران نتیجه ای نیست و انسان را به کام نابودی می‌برند.

    جای پای اکولوژیک به معنای توان هر منطقه برای اقدامات انسانی و زیستی است که کارشناسان مهمترین شاخص‌های سنجش آن را در گروه مصرفی مواد غذایی، حمل و نقل، گرمایش گازهای طبیعی، آب، برق، توان و شیوه دفع مواد زائد و سیاستگذاری در توسعه صنعت و کشاورزی ردیابی می‌کنند.

    غفلت‌ها در روند توسعه در سال‌های قبل موجب شده که فضای بوم شناختی اراک توان حمایت و برآوردن نیازهای اساسی زیستمندان خود را نداشته باشد و برای ادامه حیات متکی به منطقه‌ای فراتر از خود شود که این زنگ خطری جدی است.

    مستندات یک پژوهش علمی توسط استادان دانشگاه اراک حاکی از آن است که شرایط کنونی این کلانشهر در سهم منابع پایه و ساکنان آن شکننده است و برای مصارف غذایی، منابع آب زیرزمینی، هوای پاک، زمین و مکانیزم دفع مواد زائد چالش‌های اساسی دارد.

    در سنجش شاخص‌های زیستی اراک نسبت به کشور تفاوت معنی داری در تجاوز از سهم طبیعی و استاندارد دیده می‌شود و ترسیم سیمای آتی این شهر به گونه‌ای است که ۳۹۹ برابر مساحت کنونی فضا نیاز دارد تا بتواند نیاز ساکنان را تأمین کرده و به پایداری در توسعه برسد.

    اراک از دهه ۵۰ روند صنعتی شدن خود را آغاز کرد و به سرعت گام‌های متعددی را در این خصوص پیمود به طوری که امروز به عنوان دومین قطب صنایع مادر تخصصی و قطب چهارم صنعت کشور شهرت دارد اما، در این رهگذر تعادل حوزه‌های اقتصادی و خدمات و اجتماعی رعایت نشد و جراحات زیست محیطی به صورت آلایندگی منابع هوا، آب و خاک در بخش‌هایی از آن خودنمایی می‌کند.

    راهبردهای توسعه پایدار اقتصادی باید تضمین کننده رشد و افزایش کارایی شهری مبتنی بر قانون و فرصت‌های تولید و اشتغالزایی باشد و از این منظر توجه به مطالعات زیست محیطی طرح‌های اقتصادی و تکیه بر آمایش سرزمینی رکن اساسی محسوب می‌شود.

    ارزشگذاری زیستی بر فعالیت‌های اقتصادی موضوع مهمی است که کمتر در کانون توجه تصمیم سازان خرد و کلان اجرایی کشور و استان بوده است و می‌طلبد که هر فعالیت صنعتی، کشاورزی و عمرانی ضمن برخورداری از پیوست‌های زیستی و آمایش سرزمینی به لحاظ حجم و مقادیری که از منابع طبیعت بهره برداری می‌شود و خساراتی که وارد می‌کند با ارزش تولیددر کفه سنجش قرار گیرد و در قبال آسیب‌ها پاسخگو بوده و تا حدممکن در جبران آن بکوشد.

    در بخش اجتماعی نیز اهداف توسعه محور باید متضمن بهبود کیفی زندگی مردم، افزایش مشارکت جویی آنان در مدیریت شهری، ایجادگر تحرک اجتماعی، حافظ هویت فرهنگی و عدالت محوری باشد.

    توازن در سکونتگاه‌ها و توزیع مؤثر منابع در راستای مدیریت شهری به همراه مشارکت هدفمند مردم در پیشبرد امور توسعه محور از مؤلفه‌های مهم در حفظ و بهبود رد پای اکولوژیک اراک محسوب می‌شود، موضوعی که در سال‌های اخیر به خوبی به آن پرداخته نشده و تبعات آن در به هم ریختگی معماری شهری، فرهنگ بومی، حوزه سلامت و رفتارهای اجتماعی به چشم می‌خورد.

    هفت درصد از مساحت ۶ هزار و ۲۵۲ هکتاری کلانشهر اراک بافت فرسوده و سکونتگاه غیررسمی است که ضمن نازیبایی بصری، عقبه نامطلوبی را در آسیب‌های اجتماعی و برخی مشکلات و چالش‌های برهم زننده روند توسعه دارد.

    بنا به آمار اداره کل راه و شهرسازی استان مرکزی ۲۳ درصد از جمعیت ۶۰۰ هزار نفری کلانشهر اراک در محله‌های حاشیه‌ای زندگی می‌کنند که عمده این مناطق بدون مجوز شهرداری ایجاد شده و امکانات مطلوبی آموزش، فضاهای فرهنگی و ورزشی ندارند.

    یکی از اقدامات مؤثر دولت تدبیر و امید را در حوزه ترمیم جراحات اجتماعی در حوزه عبور از رد پای اکولوژیک را می‌توان راهبردهای بازآفرینی شهری داشت که ضمن هدف گذاری حذف و جبران ساختار ناایمن سکونتگاه‌های غیررسمی، زنجیره‌ای از اقدامات در حوزه مشارکت جویی جامعه هدف برای بهبود کیفیت زندگی و امکانات رفاهی در این مناطق را در دست انجام دارد.

    در حوزه زیست محیطی توسعه پایدار نیز باید مسائل مجاورت با مناطق بلاخیر، سنجش ارزش زیستی، حفظ و مراقبت از تنوع زیستی و روند دفع پسماندها و فاضلاب‌ها و مسئولیت پذیری اجتماعی شاغلان صنعت و کشاورزی دنبال شود.

    سامان محل دفع پسماندهای زاید اراک سال هاست که مطرح می‌شود اما، هنوز به عنوان کلافی سردرگم برجاست و این در شرایطی است که در مدیریت شهری مطلوب این موضوع با تفکیک پسماند از مبدا و تولید ثروت و حفط منابع آب و خاک و هوا حل شده است.

    این چالش جدی درحالی مطرح می‌شود که مدیریت پسماندهای عفونی حادتر از انواع دیگر است و در ردیابی دلایل این مهم مشارکت کمرنگ اهالی سلامت در کنار برنامه ضعیف متولیان جمع آوری پسماند قابل رؤیت است.

    بر اساس طبقه بندی اتحادیه بین المللی حفاظت محیط زیست ۱۵ گونه جانوری در استان مرکزی در رده‌های انقراض تا آسیب پذیری قرار دارند.

    پلنگ موش، قوچ ارمنی، آهوی ایرانی، خفاش نعل اسبی مدیترانه ای، حفاش نعل اسبی کوچک، پزپلنگ و پازن در زمره گونه‌هایی است که رده طبقه آسیب پذیر (VU) قرار گرفته‌اند ، گونه خفاش صنایی در طبقه نگرانی کم (LC) و عقاب شاهی، هوبره و دلیچه کوچک در رده آسیب پذیر و کرکس کوچک نیز در طبقه در معرض خطر انقراض (EN) جای دارد و آگامای سروزغی و لاکپشت مهمیزدار غربی نیز در زمره گونه‌های آسیب پذیر در استان مرکزی هستند.

    ۳۶۳ گونه جانوری در استان مرکزی شناسایی شده که ۶۵ گونه آن پستاندار، ۲۲۲ گونه پرنده، ۵۵ گونه خزنده، ۱۷ گونه ماهی و چهار گونه دوزیست است.
    این استان به دلیل بهره مندی از اقلیم متنوع دشت، کوهستان، کویر و تالاب تنوع زیستی بالایی دارد به طوری که سومین رتبه تنوع زیستی کشور را دارد. و با حدود یک و هشت دهم درصد از کل مساحت کشور ۲۷ درصد پستانداران، ۴۰ درصد گونه پرندگان و ۱۴ درصد گونه‌های گیاهی کشور را دارا است.

    در سال‌های نه چندان دور عرصه‌های زیستی استان مرکزی مامنی برای حضور گله‌های سه هزار راسی آهوان بود و این مناطق به عنوان کریدوری بین استانی در زنجیره زیستی این گونه جانوری محسوب می‌شد اما با توسعه نامتوازن و تخریب بخش‌هایی از گذرگاه زیستی به بهانه توسعه راه و صنعت، امروز آسیب‌های جدی در این زمینه برجاست.

    این مسئله برای برخی سرمایه‌های جانوری دیگر نظیر یوزپلنگ ایرانی و خرس نیز در این استان وجود دارد که کاهش محسوس جمعیت و تهدید برای آن حاصل برهم خوردن ردپای اکولوژیک به ویژه در اراک است.

    حیات و اقتصاد هر فردی در بیوسفر یا زیست‌کُره (آن بخش یا لایه از کره زمین که زندگی در آن وجود دارد) واقع شده و تمامی فعالیت‌های حیاتی و اقتصادی انسان‌ها به طور کامل به توانایی‌های اکولوژیکی بیوسفر و سرویس‌های آن متصل است که طبیعت در اختیارشان قرار می‌دهد و عدول از این ظرفیت‌ها، چرخه معیوبی را سبب خواهد شد که قربانی اصلی آن خود انسان است.

    قرار گرفتن نام اراک در فهرست شهرهای آلوده کشور بیانگر آن است که این شهر برجسته در قلب ایران نتوانسته در مدیریت زیستی و اکولوژیک موفق باشد و اکنون مسئولان آن با چالش‌های پیچیده‌ای مواجه اند که هر از گاه خود می‌نماید و سلامت زیستمندان را تهدید می‌کند.

    در تعریف ردپای اکولوژیک، هر فرد از زمان تولد تا مرگ با رفتار و عملکرد خود در مصارف طبیعت از خودش اثری به جای می‌گذارد و اگر هر شهروندی در راستای تأمین نیازها قایل به حفظ منابع پایه باشد و با مدیریت مصرف و مهار آسیب‌ها حرکت کند نه تنها دایره جراحات زیستی را تعمیق نمی‌کند بلکه می‌تواند احیاگر ظرفیت‌های در معرض تهدید طبیعت باشد و شرایط قابل تحمل زیستی را برای مام زمین رقم بزند.

    هفته محیط زیست (۱۵ تا ۲۲ خرداد ماه) فرصتی مناسب است که در داشته ها و آسیب های زیست محیطی و منابع پایه استان مرکزی و کلانشهر اراک بازنگری شود و با ترسیم افق موثر و برنامه های کارآمد بخشی از لطمه های گذشته جبران و از بروز مشکلات عمیق تر در رد پای اکولوزیک منطقه جلوگیری شود.


     
    امتیاز دهی
     
     

    بيشتر
    نسخه قابل چاپ